POST OTİSTİK İKTİSAT
Ronnie Morrison
Prosperity, Şubat 2001

Çeviren: Gökmen Tarık Acar
İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi

Profesyonel İktisatçılar, politikacılarımızı etkileyen "uzmanlar" arasında önemli bir yere sahiptir. Örneğin hem Teatcher, hem de Reagan; Milton Friedman tarafından ortaya atılan serbest piyasa monetarist modelinden fazlasıyla etkilenmişti. Şişkin cüzdanlı bankerlerin hizmetindeki bu Neo-klasik iktisatçılar, biz bir finansal ya da ekonomik krizden ötekine girerken çok ender olarak medya gündeminin uzağında kalırlar. Başka gezegenden gelecek bir ziyaretçi muhtemelen neden sürekli yanılan bu insanların tavsiyelerini dinlediğimizi soracaktır.

Ekonomi tahmincilerinin, hava durumu tahmincilerini başarılı göstermek için icat edildiği söylenir... Geçen yılki devlet gelirleri tahminlerinde 'yalnızca' 20 milyar Pound yanılmışlardı. J.K. Galbraith'ın söylediği gibi; "Bir ekonomistin kesin olarak tahmin edebileceği tek şey, ayın sonunda maaşını alacak olmasıdır."

Bu yüzden Fransa'daki İktisat öğrencilerinin bu yılbaşında insanlık için önemli bir olayı kutluyor oldukları haberlerini okumak oldukça sevindirici. 19 Aralık'ta "Autisme Economie" öğrenci reform grubunun altı temsilcisi, Fransa Eğitim Bakanı tarafından İktisat eğitim müfredatına ilişkin bir rapor hazırlaması için görevlendirilen ekonomist J.P. Fitoussi ile görüştü.

Kampanya geçen Haziran ayında, Paris'in etkili günlük gazetesi Le Monde, "İktisat öğrencileri müfredatın çoğulculuktan yoksun olduğunu ilan etti" başlığı altında Fransa'nın İktisat çevrelerini şok eden bir makale yayınlayınca başladı. Fransa'nın yüksek öğrenimde lider kuruluşu Ecole Normale Superieure öğrencileri çok çarpıcı bir bildiri ile protestolarını dile getiriyorlardı:
1- Neo-klasik olmayan teorilerin müfredat dışında tutulması,
2- İktisat eğitimiyle iktisadi gerçeklerin örtüşmemesi,
3- Matematiğin bir araç olarak değil bir amaç olarak kullanılması,
4- Eleştirel düşünceyi dışlayan ya da yasaklayan eğitim metodları,
5- Analizi yapılan objelerin karmaşıklığına uygun yaklaşımlarda çoğulculuk ihtiyacı.

Akademik dilde, bildiri İktisat biliminin 'gerçeklikle bağlantısını kopardığını ve içe dönükleştiğini' ifade ediyor. Bilimsel görünümünü sürdürmek uğruna matematiksel olmayan durumlar için matematiksel yapılar kuruyor. Kurumları, tarihi, çevresel ve jeopolitik gerçeklikleri, birey ve grupların stratejilerini, cinsler arası ilişkileri de içeren sosyolojik koşulları ve epistemolojik konuları hesaba katmakta yetersiz kalıyor.

Biri öğrenciler için olan ve 800'ün üzerinde imzayla desteklenen, diğeri ise 150 kadar öğretim görevlisinin altına imzasını attığı iki ayrı bildiri bulunuyor. Kampanyaya asıl destek Belçika'dan gelmekle birlikte İngiltere ve ABD'de de etki uyandırdığına dair işaretler görülüyor. Finansal serbestlik ve monetarizmin çıkar merkezi olan Londra ve Washington için bu çok da şaşırtıcı değil. 1993 yılında Utrecht Üniversitesi'ndeki konferansta bir grup İngiliz, Amerikalı ve Avrupalı heterodoks iktisatçı ICAPE'yi (İktisatta Çoğulculuk Kuruluşları Uluslararası Konfederasyonu) kurmuştu. Bu oluşum Amerika'da çok sayıda akademisyen üyeye sahiptir ve temel etkinliği, Amerika'da akademik İktisat'a ve onun en önemli yayın organlarına hakim olan AEA (Amerikan İktisat Birliği) ile olan mücadelesidir. Fransa'daki hareket son günlerde en saygın akademik çevrelerin, popüler basının ve son olarak hükümetin dikkatini çekmeyi başarmıştır.

Artık tüm çevreciler, ekonomik reformcular, üçüncü dünya borç kampanyaları taraftarları ve toplumumuzun geleceğiyle ilgilenen her vatandaş için, bütün Amerika ve İngiltere üniversitelerinde kök salan bu hareketi desteklemek öncelikli bir görev olmalıdır. Fakat İktisat bilimindeki bu temel bölünmeyi ekonomik reform mücadelesinde bir silah olarak kullanmak da aynı derecede önem taşımaktadır.

Her iki ülkede de parasal reform ve alternatif İktisat konusunda, resmi düzeyde hiçbir zaman tartışma zemini bulamamış olsa da, birçok çalışma yapılmıştır. Günümüzde hiçbir ciddi doktora öğrencisi bu radikal görüşlere dayanan bir tez hazırlamayı (doktorluk unvanı tam olarak bunları -araştırma, konuya uygun orijinal ve alternatif çalışmalar- gerektirdiği halde) aklından geçirmez. Bu yalnızca bir akademik tartışma konusu değil, hepimiz için önemli bir problemdir.

Mevcut İktisat eğitiminin en önemli eksiklerinden biri paranın temel tanımıyla (çeşitli fonksiyonları, kaynağı, değişmezliği, niceliği, ...vs.) ilgilidir. Para, neo-klasik İktisat yalnızca yüzeysel olarak değinse de, ekonomik aktivitenin can damarıdır.

Bununla birlikte, 'fiyat' ve 'piyasaların dengeye noktasına doğru eğilimleri' konularına sürekli olarak değinilir. Ayrıca hepsi de ölçülebilir mal ve hizmet miktarına dayanan; teknik anlamda sınırsız banka kredisi arzı, sınır ötesi serbest sermaye akışları ve paranın değerini koruma konularında matematiksel modeller üretme çalışmaları yapılır.

Ayrıca özel kuruluşlar tarafından kar amacıyla piyasaya sürülen herhangi bir matematiksel miktar nasıl bir birim olarak ifade edilebilir? Bu bir dolap üreticisinden, "piyasada rekabet içindeki dolap üreticilerinin potansiyel üretimlerinin karşılığı olan santimetreleri kullanarak dolap üretmesini" istemekle aynı şeydir!

Neo-klasik görüşü savunanlar arasında son 300 yıldır paraya ilişkin yeni bir fikir yoktur. Para, -devlet tarafından piyasaya sürülen kağıt ve madeni para olarak- her zaman ölçülebilir, devlet tarafından kontrol edilir ve kamu malları için piyasaya sürülür olmuştur. Şimdi ise tüm bu özellikleri taşımasına karşın, para artık banka kredileri ile yer değiştirmiştir ve yalnızca bankanın ortaklarının kar etmesi amacıyla piyasaya sürülmektedir. Aynı şekilde tanımlanmaya, değeri ölçülmeye, yönlendirilmeye ve demokratik kontrol mekanizmalarına bırakılmaya ihtiyaç duymaktadır.

Oranlar ve diğer ölçütler gibi "mübadele aracı" da modern iktisatın değişmez olması gereken birkaç öğesinden biridir. Bu öğe matematiksel anlamda sabit olmadığı sürece ona bağlı diğer değişkenler de tanım gereği değişken ve tartışmaya açık olacaktır.

Yeni Ekonomi, her ne kadar bir bilim şekli almaya başlasa da, iskambil kartları üzerine bir yapı kurmaya çalıştığı sürece zayıf ve kuşkuyla bakılan bir konu olacaktır.

Post Otistik İktisat Bülteni dünyanın bütün üniversitelerinin ilan tahtalarında düzenli olarak ve görünür biçimde yerini almalıdır.

Dileyen herkes www.paecon.net adresinden ücretsiz olarak abone olabilir ve her iki bildiri ile bültenleri bilgisayarına indirebilir. Ayrıca ICAPE web sitesini http://www.econ.tcu.edu/econ/icare/contact.html adresinden ziyaret edebilirsiniz.